Gelgit

Gelgit Olayı:

Dar anlamı ile yeryüzü sularının devirli olarak (yaklaşık 12 saat 25 dakikalık. aralıklarla), almaşık biçimde yükselmesi ve çekilmesi. Geniş anlamı ile yerkabuğunun, yeryüzündeki suların, hatta atmosferin almaşık ve devirli olarak kabarması ve aşağı inmesi olayı gelgit adını alır. Gelgit çoğu kez dar anlamı ile kullanılır ; öteki kabarma ve inme olayları gözle saptanamazken suların yükselmesi ve çekilmesi özellikle bazı deniz kıyılarında çok belirgindir. Yer ve Ay ikilisi Yer’in içinde bulunan ağırlık merkezi çevresinde dönerler. Çünkü Yer-Ay ikilisine çift gezegen gözü ile bakılabilir. Bu dönüşte iki kuvvet etkindir: birisi Yer – Ay çekimi,ikincisi dönmeden kaynaklanan merkezkaç kuvvettir. Birincisi yerkabuğunun, suların ve atmosferin Ay yönünde şişip kabarması, yükselmesi, ikincisi ise bu sayılanların ters yönde olması sonucunu doğurur. Ay yönünde ay çekimi göreceli daha küçük merkezkaç kuvvete eklenir ; buna karşın ters yönde çok büyük olan merkezkaç kuvvet değerinden küçük Ay çekimi çıkarılmış olur (etki bu iki kuvvetin farkına eşittir). Yer ‘in kendi ekseni çevresinde döndüğü için yerin iki yönlü şişkinliği kabarıklığı Ay ile birlikte yeryüzünde <<gezinir>>. Bu gezinme 1 ay günü olan 24 saat 50 dakika da tamamlanır. Buna göre yeryüzündeki bir yere bu süre içinde bir Ay yönündeki bir de ters şişkinlik gelir. Yani yaklaşık her 12 saat 25 dakika da bir kabarma yükselme görülür. Güneş çekimi de kabarma- yükselme doğurur ; ancak uzaklık çok büyük olduğu için bu etki daha küçüktür. Güneş, Yer ve Ay ‘ın aynı doğrultuya geldiği yeni-ay ve dolunay zamanında Güneş etkisi Ay çekim etkisi ile aynı yönlü olur, birbirine eklenir ve kabarma – yükselme gözlenir. Tersine, Yer – Güneş doğrultusu ile Yer – Ay doğrultusunun birbirine dik olduğu ilk – dördün ve son – dördün evrelerinde Güneş etkisi Ay etkisi ile zıt yönlü olduğu için kabarma – yükselme daha az olur. Kabarmaların doğurduğu sürtünme Yer’in kendi ekseni çevresindeki dönüşüne yavaşlatıcı etki yapar ; her yüzyılda Gün 0,001 saniye kadar uzar.

Ay'ın çekim gücü gelgit e neden olur.

Photo by GEORGE DESIPRIS on Pexels.com

Bir Cevap Yazın